QUANG TRUNG HOÀNG ĐẾ NHÀ CÁCH MẠNG THỜI ĐẠI
THIÊN TÀI QUÂN SỰ VÀ CHÍNH TRỊ MỘT ĐẠI ANH HÙNG DÂN TỘC

Thiện Ư

Nguồn : không nhớ rơ xuất xứ

Hàng năm vào dịp năm hết Tết đến, người Việt hải ngoại ngoài việc chuẩn bị đón Xuân vui Tết cổ truyền dân tộc nơi quê người, thường vẫn giữ truyền thống tổ chức lễ kỷ niệm các trận đánh thắng lịch sử của vua Quang Trung chống quân xâm lược Phương Bắc.

Là v́ các trận đánh thắng này đă diễn ra vào mùa xuân năm Kỷ Dậu 1789, cũng vào những ngày Tết. Và v́ thắng lợi lịch sử này do tài điều binh khiển tướng, mưu lược của một v́ vua xuất thân từ hàng dân giả đất B́nh Định - Qui Nhơn: Nguyễn Huệ - Quang Trung. Lịch sử Việt Nam đă ghi nhận chiến thắng lịch sử ấy bằng bảy chữ đậm nét: "Vua Quang Trung Đại Phá Quân Thanh", với các trận đánh Hà Hồi, Ngọc Hồi... làm quân xâm lược kinh hồn bạt vía, tướng sĩ đa phần bỏ thây nơi chiến địa, Thống soái Tôn Sĩ Nghị phải bỏ cả ấn tín chạy thoát thân về Tàu!

          Sử gia Trần Trọng Kim viết: "Vua Quang Trung truyền cho tướng sĩ ăn tết Nguyên đán trước, để đến hôm trừ tịch th́ cất quân đi, định ngày mồng 7 tháng giêng th́ vào thành Thăng long mở tiệc ăn mừng. Đoạn rồi, truyền lệnh cho ba quân đến nghe lệnh điều khiển...", và kết cuộc "... Tôn sĩ Nghị nửa đêm được tin báo, hoảng hốt không kịp thắng yên ngựa và mặc áo giáp, đem mấy tên lính kỵ chạy qua sông sang Bắc. Quân các trại nghe tin như thế, xôn xao tan ră chạy trốn, tranh nhau sang cầu, một lát cầu đổ, sa cả xuống sông chết đuối, sông Nhị hà đầy những thây người chết..."(1)

 

          Đọc lại những trang sử của sử gia Trần Trọng Kim viết về "Nhà Tây Sơn" (1788-1802), có lẽ nhiều người sẽ có chung nhận định với chúng tôi về Nguyễn Huệ - Quang Trung: Nhà cách mạng thời đại, một thiên tài quân sự và chính trị, một đại anh hùng dân tộc. Đây có lẽ không phải là nhận định mới mẻ ǵ, v́ trước chúng tôi, đă có nhiều người viết về Nguyễn Huệ - Quang Trung như thế. Nhưng dẫu sao, với thành tâm tưởng nhớ công lao tiền nhân với ḷng tự hào về những công trạng mà vua Quang Trung đă làm trong lịch sử dân tộc, chúng tôi vẫn viết lại những suy nghĩ của ḿnh, có thể chỉ là sự lặp lại ư tưởng của người khác.

 

I.-HOÀNG ĐẾ QUANG TRUNG: NHÀ CÁCH MẠNG THỜI ĐẠI PHONG KIẾN VIỆT NAM

 

          Là nhà cách mạng thời đại phong kiến Việt Nam, v́ người thanh niên Nguyễn Huệ đất B́nh Định - Qui Nhơn, với ba mươi sáu tuổi đời, với ḷng yêu nước thương dân, đă dám có hành động vượt ra khỏi các luật tắc ư thức hệ phong kiến, chấp nhận hệ quả "Được làm vua, thua làm giặc". Hệ quả là hành động cách mạng của Nguyễn Huệ v́ có chính nghĩa nên đă "Được làm vua" trăm họ và trở thành Hoàng đế Quang Trung.

 

          Thực vậy, trong bối cảnh một chế độ quân chủ chuyên chế, luật tắc ư thức hệ phong kiến là Tam cương (Quân-thần, phu-phụ và phụ-tử) trong đó đạo vua-tôi là trọng hơn cả. Đạo này xây dựng trên quan niệm thần quyền, coi vua là con Trời (Thiên tử) thay Trời trị dân. Quyền cai trị này cha truyền con nối (Con vua th́ được làm vua, con săi ở chùa vẫn quét lá đa). Thần dân có bổn phận phục tùng và trung thành với vua, coi vua là biểu tượng quốc gia, trung thành với vua là yêu nước (Trung quân ái quốc), chống lại vua là phản nghịch. Do đó, một trung thần khi phải chết theo vua, vua bảo chết là phải chết, nếu không là bất trung (Quân xử thần tử, thần bất tử bất trung)...

 

          Những luật tắc phong kiến vừa kể đă ăn sâu vào năo trạng người dân và chi phối toàn xă hội. Vậy mà một thanh niên gốc nông dân như Nguyễn Huệ, dù không xuất thân từ "Cửa Khổng sân Tŕnh", cũng biết rơ hậu quả ghê gớm của hành vi chống lại vương quyền, song đă làm một việc ít ai dám làm. Nguyễn Huệ quả là một nhà cách mạng của thời đại phong kiến. Cuộc cách mạng của Nguyễn Huệ đă thành công v́ có chính nghĩa (chống ngoại xâm), tụ nghĩa được nhiều nhân tài và nhân dân ủng hộ. Chính nhờ chính nghĩa mà việc lên ngôi Hoàng đế (Quang Trung) của Nguyễn Huệ trở thành chính danh, mở ra một triều đại mới trong lịch sử Việt Nam, Triều đại Nhà Tây Sơn. Về điểm này, sử gia Trần Trọng Kim, sau khi ghi lại việc vua Lê Chiêu Thống và Hoàng Thái hậu cầu cứu quân Thanh và mật dụ của nhà Thanh nhân cơ hội này cướp nước ta, ông viết:"... Vậy nước đă mất, th́ phải lấy lại, ông Nguyễn Huệ mới lên ngôi Hoàng Đế, truyền hịch đi khắp nơi, đường đường chính chính, đem quân ra đánh một trận phá 20 vạn quân Tàu, tướng nhà Thanh là Tôn sĩ Nghị phải bỏ cả ấn tín mà chạy, làm cho vua tôi nước Tàu khiếp sợ, tướng sĩ nhà Thanh thất đảm. Tưởng từ xưa đến nay nước ta chưa có vơ công nào lẫm liệt như vậy..." và ông kết luận "Vả đánh đuổi người Tàu đi lấy nước lại mà làm vua th́ có điều ǵ mà trái đạo?" (2)

 

II.-HOÀNG ĐẾ QUANG TRUNG: THIÊN TÀI QUÂN SỰ VÀ CHÍNH TRỊ

 

1.- THIÊN TÀI QUÂN SỰ:

          Là v́ khi khởi nghiệp, Nguyễn Huệ chỉ là một người dân mặc áo vải, chưa hề được đào tạo từ một trường quân sự hay có kinh nghiệm chiến trường. Thế nhưng qua các trận đánh khởi đầu vào đất Gia định đă bốn lần đại thắng quân Xiêm la (Thái lan), đến trận đại phá 20 vạn quân Thanh, đă chứng tỏ Nguyễn Huệ - Quang Trung quả là thiên tài quân sự.

 

          Thật vậy đọc lịch sử đă cho thấy mưu trí trời cho Nguyễn Huệ để phá tan cường địch nhà Thanh. Không trường lớp nào dạy ông, nhưng trước khi ra quân Nguyễn Huệ đă biết cách nắm vững tinh thần tướng sĩ, củng cố được niềm tin tất thắng. Về điểm này, lịch sử có ghi lại, sau nhiều tháng ngày hành quân thần tốc Bắc tiến, ngày 20 tháng chạp năm 1788 th́ đến núi Tam điệp. Hai tướng Tây sơn là Ngô văn Sở và Ngô thời Nhiệm đều ra tạ tội với vua Quang Trung. Họ tâu rằng v́ quân Tàu thế mạnh, sợ đánh không nổi, cho nên phải lui binh về giữ chỗ hiểm yếu. Nghe vậy, vua Quang Trung không những không một lời khiển trách, mà cười và nói rằng: "Chúng nó sang phen này là mua cái chết đó thôi. Ta ra chuyến này thân coi việc quân đánh giữ, đă định mẹo rồi, đuổi quân Tàu chẳng qua 10 ngày là xong việc..." (3) Và c̣n định với quân sĩ rằng vào ngày 7 tháng giêng th́ vào thành Thăng long mở tiệc ăn mừng chiến thắng. Trong trận đánh Ngọc hồi vào tờ mờ sáng ngày mồng năm tháng giêng năm 1789, quân Tàu bắn súng ra như mưa "Vua Quang Trung đă sai người lấy những mảnh ván, ghép ba mảnh lại làm một, lấy rơm cỏ giấp nước quấn ở ngoài, rồi sai quân kiêu dũng cứ 20 người khiêng một mảnh, mỗi người dắt một con dao nhọn, lại có 20 người cầm khí giới theo sau. Vua Quang Trung cỡi voi đi sau đốc chiến, quân An nam vào gần tới cửa đồn, bỏ ván xuống đất, rút dao ra, xông vào chém, quân đi sau cũng kéo ùa cả vào đánh. Quân Tàu địch không nổi, xôn xao tán loạn, xéo lẫn nhau mà chạy. Quân Nam thừa thế đánh tràn đi, lấy được các đồn..." (4)

 

2.- THIÊN TÀI CHÍNH TRỊ:

          Là v́ xuất thân là người thanh niên áo vải đất B́nh Định, không được học cao hiểu rộng, song Nguyễn Huệ từ khi khởi nghiệp đến lúc lên làm vua cai trị muôn dân, Quang Trung Hoàng đế đă chứng tỏ là một người có mưu lược chính trị trời cho.

 

          Thật vậy, để tạo chính nghĩa thu phục nhân tâm và tạo thế chính đáng cho việc xưng vương, nắm quyền trị v́ muôn dân, những sự kiện sau đây đă chứng tỏ vua Quang Trung có thiên tài về chính trị:

 

- Một là sau khi đem quân ra Bắc Hà diệt họ Trịnh chuyên quyền, Nguyễn Huệ vẫn tôn vua Lê. Sử gia Trần trọng Kim nhận định "Ấy là đă có sức mạnh mà đă biết làm việc nghĩa vậy".

 

- Hai là khi đem quân ra Bắc hà diệt Trịnh Bồng và Nguyễn Hữu Chỉnh chuyên quyền, vẫn không dứt nhà Lê, đặt Giám đốc để giữ ǵn tông miếu tiên triều. Theo sử gia Trần Trọng Kim "Như thế th́ cách ở với nhà Lê không lấy ǵ làm bạc".

 

- Ba là trước khi đại phá quân Thanh, vua Quang Trung đă có ư định hoà hoăn với cường quốc phương Bắc và sau đó đă thực hiện việc triều cống và xin phong vương, do biết lượng sức và tính đến sự lợi hại cho quốc gia và thần dân. Trước khi tiến vào Thăng long, Vua Quang Trung đă nói rơ ư định với tướng sĩ rằng: "..Chúng là nước lớn gấp 10 lần nước ta, sau khi chúng thua một trận rồi, tất chúng lấy làm xấu hổ, lại mưu báo thù, như thế th́ đánh nhau măi không thôi, dân ta hại nhiều, ta làm sao nỡ thế. Vậy đánh xong trận này ta phải nhờ Th́ Nhiệm dùng lời nói cho khéo để đ́nh chỉ việc chiến tranh. Đợi mười năm nữa nước ta dưỡng được sức phù cường rồi, th́ ta không cần phải sợ chúng nữa." (5) Sau khi đại thắng quân Thanh, Vua Quang Trung đă thực hiện ư định vừa kể bằng một kế sách ngoại giao khôn khéo mua chuộc được các cận thần nhà Thanh (Phúc Khang An, Hoà Thân ...) để vua Thanh chấp nhận cầu phong của vua nước Nam, vừa giữ được thể diện trước văn vơ bá quan (cho người đóng vai Quang Trung giả qua triều yết vua Thanh...)

 

- Bốn là mặc dầu đă được sắc phong của nhà Thanh, nhưng vua Quang Trung vẫn hành xử theo cách Hoàng Đế, lập công chúa Ngọc Hân con vua Hiến Tông nhà Lê làm Bắc cung Hoàng hậu, tin dùng các cựu nhân tài cận thần nhà Lê.

 

          Tóm lại như lời nhận định của sử gia Trần Trọng Kim về vua Quang Trung: "Vua Quang Trung nhà Nguyễn Tây Sơn là ông vua anh dũng, lấy vơ lược mà dựng nghiệp, nhưng ngài có độ lượng, rất am hiểu việc trị nước, biết trọng những người hiền tài văn học. Khi ngài ra lấy Bắc Hà, những người như Ngô Th́ Nhiệm, Phan Huy Ích đều được trọng dụng .. ." (6)

 

III.- HOÀNG ĐẾ QUANG TRUNG: MỘT ĐẠI ANH HÙNG DÂN TỘC

 

          Đọc lịch sử ai cũng biết là mặc dầu vua Gia Long có công thống nhất đất nước, và đối với Quang Trung nhà Nguyễn Tây Sơn bị coi là kẻ thù đến độ sau khi diệt được nhà Tây Sơn, Gia Long đă có những hành vi trả thù tàn tệ và bất nhẫn. Thế nhưng, vua Quang Trung vẫn được lịch sử và nhân dân Việt Nam măi măi coi là vị Đại Anh Hùng Dân Tộc, c̣n Gia Long th́ không... Điều này cho thấy tính khách quan của lịch sử và sự đánh giá công tội của các v́ vua và triều đại rất công minh.

 

          Là đại anh hùng dân tộc, v́ những phẩm chất và công trạng phi thường của vua Quang Trung như đă được lịch sử ghi nhận và đánh giá, đă là niềm kiêu hănh và tự hào chung cho dân tộc Việt Nam qua nhiều thế hệ. V́ tất cả công trạng và phẩm chất ấy của vua Quang Trung đă tận hiến cho dân, cho nước, cho dân tộc và cho Tổ quốc Việt Nam. Tiếc thay nhân tài bạc mệnh, vua Quang Trung mới trị v́ được bốn năm th́ băng hà, ở vào tuổi đời 40 (1752-1792). Vua Quang Trung mất sớm là một mất mát lớn lao cho dân, cho nước, và cho lịch sử Việt Nam. Bởi v́, những cải cách sáng tạo về nội trị có tính cách mạng đầy triển vọng mới bắt đầu, và ư định đánh Tàu đ̣i đất (Lưỡng Quảng) chưa kịp thực hiện, th́ vua Quang Trung đă mất. V́ vậy, đă có giả định rằng, nếu vua Quang Trung sống lâu hơn, chắc chắn lịch sử Việt Nam đă ghi được nhiều điểm son rất đáng tự hào trong triều đại Nhà Tây sơn... Giả định này có cơ sở, v́ Nguyễn Huệ - Quang Trung đă chứng tỏ những tư chất hiếm hoi: nhà cách mạng thời đại, thiên tài quân sự và chính trị, và là một đại anh hùng dân tộc.

 

          Hàng năm mỗi độ xuân về, nếu những người đồng hương B́nh Định vốn có niềm tự hào tự nhiên về quê hương ḿnh đă sản sinh ra một đấng Anh hùng, th́ toàn dân Việt cũng có niềm kiêu hănh về đất nước ḿnh đă có một đại anh hùng Nguyễn Huệ - Quang Trung. Tự hào và kiêu hănh chưa đủ, mà cần tưởng nhớ và bày tỏ ḷng biết ơn đối với vua Quang Trung nói riêng và các anh hùng trong lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc ta, qua các buổi lễ kỷ niệm long trọng hàng năm, mang màu sắc và tính chất cổ truyền dân tộc. Điều này rất quan trọng, để con cháu chúng ta ở hải ngoại không quên nguồn gốc rất đáng kiêu hănh và tự hào về quê hương đất nước Việt Nam của ḿnh, đă sản sinh ra nhiều anh hùng dân tộc và các nhân tài trên mọi lănh vực, qua mọi thời đại, từ quá khứ đến hiện tại và tương lai.

 

Houston, Xuân Kỷ Măo 1999

THIỆN Ư

Đặc san QUANG TRUNG TÂY SƠN Xuân Kỷ Măo 1999

          * Ghi chú đánh số từ 1-6 trong bài là những trích dẫn trong Việt Nam Sử Lược của Sử Gia Trần Trọng Kim, phần viết về Nhà Nguyễn Tây Sơn, Quyển II, Bộ Giáo Dục, Trung Tâm Học Liệu xuất bản lần thứ nhất 1971. Nhà Xuất Bản Đại Nam in lại tại hải ngoại.